Τα ομόλογα είναι χρηματοοικονομικά μέσα με τα οποία ένας εκδότης (όπως κράτη, δήμοι ή επιχειρήσεις) δανείζεται χρήματα από επενδυτές, με την υπόσχεση να τα επιστρέψει σε συγκεκριμένη μελλοντική ημερομηνία (λήξη) μαζί με τόκο (κουπόνι).
Όταν αγοράζεις ένα ομόλογο, στην ουσία δανείζεις χρήματα στον εκδότη. Σε αντάλλαγμα, λαμβάνεις περιοδικά τόκους (π.χ. ετήσια ή εξαμηνιαία) και στο τέλος της περιόδου λαμβάνεις το κεφάλαιο σου πίσω. Ο τόκος είναι προσυμφωνημένος και μπορεί να είναι σταθερός ή κυμαινόμενος.
Τα ομόλογα είναι χρηματοοικονομικά μέσα δανεισμού. Όταν μια κυβέρνηση, ένας οργανισμός ή μια εταιρεία χρειάζεται χρήματα, μπορεί να εκδώσει ένα ομόλογο και να τα «δανειστεί» από τους επενδυτές, αντί να καταφύγει σε τραπεζικό δανεισμό. Σε αντάλλαγμα, δεσμεύεται να πληρώσει τόκους για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και να επιστρέψει το αρχικό κεφάλαιο στη λήξη.
Δηλαδή, ένα ομόλογο είναι χρέος που εκδίδεται από μία κυβέρνηση, μία τοπική αρχή ή από μία εταιρεία, έναντι δανείου μετρητών που παρέχει ο επενδυτής.
Τα βασικά Χαρακτηριστικά των Ομολόγων είναι:
- Η ονομαστική του αξία: Το αρχικό ποσό που δανείζεται ο εκδότης και επιστρέφεται στον επενδυτή.
- Το επιτόκιο – κουπόνι: Ο τόκος που καταβάλλεται περιοδικά.
- Η ημερομηνία λήξης: Το χρονικό σημείο όπου επιστρέφεται το κεφάλαιο.
- Η τιμή αγοράς: Η τιμή που πληρώνεις για να αποκτήσεις το ομόλογο. Μπορεί να είναι διαφορετική από την ονομαστική.
- Η απόδοση: Η πραγματική απόδοση για τον επενδυτή, ανάλογα με την τιμή αγοράς και το κουπόνι.
Τα ομόλογα αποτελούν βασικό συστατικό ενός ισορροπημένου χαρτοφυλακίου και χρησιμοποιούνται:
- για σταθερό εισόδημα
- για αντιστάθμιση του ρίσκου των μετοχών
- για διατήρηση κεφαλαίου με μικρότερη μεταβλητότητα.
Στις κατηγορίες ομολόγων συμπεριλαμβάνονται:
- Τα Κρατικά ομόλογα, τα οποία εκδίδονται από τις κυβερνήσεις και χαρακτηρίζονται γενικά ως πιο ασφαλή.
- Τα Εταιρικά ομόλογα, τα οποία εκδίδονται από εταιρείες και προσφέρουν συνήθως υψηλότερη απόδοση, αλλά με μεγαλύτερο ρίσκο.
- Τα Δημοτικά ομόλογα, που εκδίδονται από τοπικές αρχές
- Τα Ομόλογα Υπερεθνικών Οργανισμών, που εκδίδονται από θεσμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα ή η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα Ομόλογα Ελληνικού Δημοσίου (ΟΕΔ) είναι κρατικά ομόλογα που εκδίδει το ελληνικό κράτος μέσω του Οργανισμού Διαχείρισης Δημόσιου Χρέους (ΟΔΔΗΧ).
Αποτελούν βασικό εργαλείο χρηματοδότησης του κράτους και είναι διαθέσιμα σε θεσμικούς και ιδιώτες επενδυτές.
Τα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου (ΟΕΔ) αποτελούν έναν βασικό μηχανισμό δημιουργίας δημοσίου χρέους, καθώς είναι ένας από τους κύριους τρόπους με τους οποίους το κράτος δανείζεται χρήματα από τις αγορές.
Τα βασικότερα είδη ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου είναι:
- Τα Ομόλογα σταθερού επιτοκίου.
- Τα Ομόλογα κυμαινόμενου επιτοκίου.
- Τα Ομόλογα με ρήτρα πληθωρισμού
- Τα Ομόλογα λήξης 3, 5, 10 ή και 30 ετών
- Τα Ομόλογα με ρήτρα συναλλάγματος
Τα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου, όπως και τα υπόλοιπα ομόλογα, εμπεριέχουν πλεονεκτήματα και κινδύνους.
Στα πλεονεκτήματα περιλαμβάνονται:
- Η ασφάλεια: Τα ομόλογα θεωρούνται σχετικά ασφαλή, αν και επηρεάζονται από τη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας. Ωστόσο, θεωρούνται λιγότερο ριψοκίνδυνα από τις μετοχές.
- Η σταθερότητα των εσόδων που προσφέρουν: γιατί εξασφαλίζουν προκαθορισμένα έσοδα μέσω των κουπονιών.
- Η εμπορευσιμότητα, γιατί διαπραγματεύονται στη δευτερογενή αγορά (Αγορά Χρεογράφων, μέσω της Ηλεκτρονικής Δευτερογενούς Αγοράς Τίτλων – ΗΔΑΤ).
- Η ευελιξία τους, γιατί μπορείς να πουλήσεις το ομόλογο πριν τη λήξη του.
- Τα φορολογικά κίνητρα που παρέχουν. Ορισμένα ΟΕΔ έχουν ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση.
Στους κινδύνους περιλαμβάνονται:
- Ο κίνδυνος χρεοκοπίας: Αν και είναι περιορισμένος για το ελληνικό κράτος σήμερα, δεν είναι ανύπαρκτος.
- Ο κίνδυνος αθέτησης από τον εκδότη.
- Ο κίνδυνος του επιτοκίου: Όταν αυξάνονται τα επιτόκια, μειώνεται η τιμή των υφιστάμενων ομολόγων.
- Ο κίνδυνος του πληθωρισμού: Αν ο πληθωρισμός ξεπερνά την απόδοση του ομολόγου, τότε χάνεις σε αγοραστική δύναμη.
- Η έλλειψη ρευστότητας: Ορισμένα ομόλογα μπορεί να μην έχουν επαρκή αγοραστική ζήτηση, δυσχεραίνοντας έτσι την πώλησή τους.
Πώς αγοράζονται τα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου
Υπάρχουν δύο τρόποι αγοράς:
1. Κατά την έκδοσή τους (πρωτογενής αγορά)
Μέσω τραπεζών που λειτουργούν ως βασικοί διαπραγματευτές. Αφορά κυρίως θεσμικούς επενδυτές, αλλά μπορούν να συμμετάσχουν και ιδιώτες σε κάποιες εκδόσεις (π.χ. μέσω δημοπρασιών).
2. Στη Δευτερογενή Αγορά, μέσω της, Ηλεκτρονικής Δευτερογενούς Αγοράς Τίτλων. (ΗΔΑΤ)
Αγοράζονται από τον Οργανισμό (ΟΕΔ) τα ομόλογα που ήδη κυκλοφορούν, μέσω κάποιας χρηματιστηριακής εταιρείας ή μέσω τράπεζας.
Η τιμή των ομολόγων μεταβάλλεται με βάση τη ζήτηση, τα επιτόκια και τον πιστωτικό κίνδυνο της χώρας.
Ένα παράδειγμα υπολογισμού απόδοσης: Αν αγοράσεις ένα πενταετές κρατικό ομόλογο 10.000 ευρώ με ετήσιο κουπόνι 3%, θα λαμβάνεις 300 ευρώ ετησίως και, στο τέλος της 5ετίας, το αρχικό ποσό των 10.000 ευρώ.
Πώς τα Ομόλογα επηρεάζουν το Δημόσιο Χρέος
Το δημόσιο χρέος είναι το σύνολο των υποχρεώσεων του κράτους προς τρίτους. Περιλαμβάνει:
- Τα Ομόλογα.
- Τα Δάνεια από διεθνείς οργανισμούς (όπως το ΔΝΤ, η ΕΕ κ.ά.).
- Τα Έντοκα γραμμάτια.
- Τα Λοιπά δάνεια ή χρηματοδοτήσεις.
Επομένως, κάθε φορά που το κράτος εκδίδει νέο ομόλογο για να αντλήσει κεφάλαια, το συνολικό χρέος αυξάνεται κατά το ποσό της έκδοσης (αν δεν γίνει ταυτόχρονα αποπληρωμή παλαιού χρέους).
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ) και του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, (προσχέδιο Κρατικού Προϋπολογισμού 2025), το δημόσιο χρέος της γενικής κυβέρνησης της Ελλάδας υπολογίζεται στα τέλη του 2025, στα 361 δισ. ευρώ.Από αυτό, περίπου 120-130 δισ. ευρώ είναι ομόλογα που διαπραγματεύονται στις αγορές.
Το υπόλοιπο χρέος αφορά κυρίως δάνεια του επίσημου τομέα (Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας – ESM, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο – ΔΝΤ, κ.λπ.).
Άρα, περίπου 30-35% του ελληνικού δημόσιου χρέους οφείλεται άμεσα στα Ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου.
Αυτό, στα θετικά του, δίνει ευελιξία στο κράτος να δανείζεται από αγορές χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από θεσμούς, ενώ, παράλληλα, επιτρέπει τη διαχείριση του χρέους με όρους που μπορεί να είναι πιο ευνοϊκοί (π.χ. ομόλογα χαμηλής απόδοσης, κ.λπ..
Στα αρνητικά του, αυξάνει την εξάρτηση από τις αγορές και, άρα, την έκθεση σε κινδύνους (όπως αλλαγές επιτοκίων, αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας), και επιπλέον επιβαρύνεται με τις πληρωμές των τόκων που αυξάνουν το δημοσιονομικό βάρος.
Είναι προφανές ότι η χώρα μας έχει επιστρέψει στις αγορές με επιτυχία και οι αποδόσεις των ομολόγων της είναι πλέον σημαντικά μειωμένες σε σύγκριση με την περίοδο της κρίσης (2010–2015). Τα 10ετή ομόλογα κινούνται συνήθως με αποδόσεις μεταξύ 3–4%, ανάλογα με τις διεθνείς συνθήκες και τις αποφάσεις της ΕΚΤ.
Ενδεικτικά, αναφέρω ότι, η χώρα μας μετά την κρίση χρέους του 2010 και την ένταξη στα Μνημόνια, αποκλείστηκε από τις αγορές. Το 2017 επανήλθε με περιορισμένες εκδόσεις. Το 2021 εξέδωσε με επιτυχία 30ετές ομόλογο με επιτόκιο κάτω του 2%, ενώ το 2023 εξέδωσε 10ετές με απόδοση κάτω από το 4%, πράγμα που αποτελεί ένδειξη βελτιωμένης αξιοπιστίας της χώρας.
Συμπερασματικά:
Τα Ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου αποτελούν βασικό εργαλείο χρηματοδότησης του κράτους και ταυτόχρονα καθρέφτη της εμπιστοσύνης των αγορών προς την ελληνική οικονομία. Μέσα από διαδοχικές εκδόσεις, αναδιαρθρώσεις και έξυπνη διαχείριση, η Ελλάδα έχει κατορθώσει να επανέλθει στις διεθνείς αγορές με θετικούς όρους, παρά την κληρονομιά υψηλού χρέους, που είναι το υψηλότερο στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η σταθερή, όμως, πορεία αποκλιμάκωσης του δημόσιου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ, η διαφοροποίηση των τύπων ομολόγων, και η προετοιμασία έκδοσης ομολόγων για βιώσιμες μορφές χρηματοδότησης (πράσινα ομόλογα), καταδεικνύουν μια πιο ώριμη στρατηγική προσέγγιση στη διαχείριση των δημοσίων οικονομικών.